ETS2 a firmy transportowe w Polsce – jak przygotować się na wzrost kosztów przewozu

ETS2 a firmy transportowe w Polsce to temat, który w najbliższych latach będzie miał bezpośrednie znaczenie dla kosztów działalności, kalkulacji stawek przewozowych oraz rentowności kontraktów. Chociaż przedsiębiorstwa transportowe nie będą co do zasady bezpośrednio nabywać uprawnień do emisji, mechanizm ETS2 może przełożyć się na wzrost cen paliw, a tym samym na wyższe koszty operacyjne przewoźników.

Dla branży TSL nie jest to wyłącznie kwestia regulacyjna ani element debaty o dekarbonizacji. To przede wszystkim wyzwanie finansowe. Firmy transportowe będą musiały dokładniej analizować koszt kilometra, rentowność tras, konstrukcję umów z kontrahentami, politykę cenową oraz płynność finansową.

W praktyce ETS2 może stać się jednym z czynników, który przyspieszy profesjonalizację zarządzania finansami w transporcie. Szczególne znaczenie będą miały rzetelne dane księgowe, bieżąca analiza marż i dobrze przygotowane raportowanie zarządcze.

Czym jest ETS2 i dlaczego ma znaczenie dla transportu drogowego?

ETS2 to odrębny system handlu uprawnieniami do emisji, który obejmie emisje CO₂ ze spalania paliw w transporcie drogowym, budynkach oraz wybranych dodatkowych sektorach. W odróżnieniu od klasycznego systemu EU ETS, który dotyczy przede wszystkim instalacji przemysłowych i energetyki, ETS2 ma działać wyżej w łańcuchu dostaw paliw.

Oznacza to, że obowiązki związane z nabywaniem i umarzaniem uprawnień będą dotyczyły podmiotów wprowadzających paliwa do obrotu. Przedsiębiorstwa transportowe odczują skutki tego mechanizmu pośrednio, głównie poprzez ceny paliwa.

Dla przewoźników kluczowe są trzy konsekwencje:

• wzrost kosztów paliwa może zwiększyć koszt realizacji przewozu,
• zmienność ceny uprawnień może utrudnić długoterminowe planowanie stawek,
• różnice w tempie modernizacji floty w państwach UE mogą wpływać na konkurencyjność firm transportowych.

Zgodnie z obecnymi założeniami ETS2 ma być w pełni operacyjny od 2028 r. Obowiązki monitorowania i raportowania emisji dotyczą jednak podmiotów regulowanych już wcześniej. Z perspektywy firm transportowych najważniejsze jest to, że koszty systemu mogą zostać przeniesione na ceny paliw. Dla przedsiębiorców oznacza to, że czas na przygotowanie jest ograniczony. Największe ryzyko dotyczy firm, które działają na niskich marżach, mają ograniczoną możliwość przenoszenia kosztów na klientów lub zawierają długoterminowe kontrakty bez odpowiednich mechanizmów waloryzacyjnych.

Dlaczego ETS2 jest szczególnie istotny dla polskich przewoźników?

Polski transport drogowy jest jednym z kluczowych segmentów gospodarki. Jak wskazuje Polski Instytut Ekonomiczny (PIE), transport i gospodarka magazynowa odpowiadały w 2024 r. za ok. 7% PKB Polski. Szczególne znaczenie ma transport drogowy, który według raportu PIE odpowiadał w tym samym roku za 87% masy ładunków oraz 81% pracy przewozowej w transporcie towarowym. Jednocześnie polscy przewoźnicy są silnie obecni w transporcie międzynarodowym, w tym w przewozach cross-trade i kabotażu.

To oznacza, że zmiany kosztów paliwa mogą mieć szeroki wpływ nie tylko na pojedyncze firmy, ale także na pozycję konkurencyjną całego sektora. Szczególnie ważne są trzy cechy polskiego rynku transportowego.

Po pierwsze, branża jest bardzo rozdrobniona. Według raportu PIE 84% przedsiębiorstw transportu drogowego posiadających licencję wspólnotową w 2023 r. użytkowało nie więcej niż 10 pojazdów. Taka struktura rynku ogranicza zdolność wielu firm do szybkiego finansowania inwestycji w nowe pojazdy, technologie lub infrastrukturę ładowania.

Po drugie, polski transport drogowy jest silnie uzależniony od oleju napędowego. Raport PIE wskazuje, że w strukturze napędów drogowych pojazdów ciężarowych w Polsce dominują pojazdy z silnikiem Diesla, a udział pojazdów zeroemisyjnych pozostaje bardzo niski.

Po trzecie, wiele firm działa w warunkach presji cenowej. Wzrost kosztów paliwa nie zawsze będzie można łatwo przenieść na kontrahenta, zwłaszcza gdy umowy nie zawierają skutecznych klauzul waloryzacyjnych lub gdy firma konkuruje wyłącznie ceną.

ETS2 a koszt kilometra – co powinny policzyć firmy transportowe?

Najważniejszym zadaniem przedsiębiorstwa transportowego jest określenie, jak wzrost cen paliwa wpłynie na rzeczywisty koszt kilometra. Nie wystarczy ogólne założenie, że koszty wzrosną. Firma powinna wiedzieć, które trasy, kontrakty i grupy klientów są najbardziej wrażliwe na zmianę ceny paliwa.

Analiza powinna obejmować co najmniej:

• średnie zużycie paliwa według typu pojazdu i rodzaju trasy,
• udział paliwa w całkowitym koszcie przewozu,
• rentowność poszczególnych kontraktów,
• możliwość zastosowania dopłat paliwowych lub mechanizmów waloryzacji,
• wpływ wzrostu cen paliwa na płynność finansową,
• strukturę floty i planowane nakłady inwestycyjne.

Dobrze prowadzona księgowość dla firm transportowych w Polsce powinna dostarczać danych, które pozwalają nie tylko prawidłowo rozliczać koszty, ale również oceniać ich wpływ na rentowność działalności. W branży transportowej szczególne znaczenie ma przypisanie kosztów do pojazdów, tras, kontraktów lub centrów kosztów.

Bez takiego podejścia firma może zbyt późno zauważyć, że część zleceń przestaje być rentowna. ETS2 zwiększy znaczenie bieżącego monitorowania marży, ponieważ koszt paliwa jest jednym z najważniejszych i najbardziej zmiennych składników kosztów w transporcie drogowym.

Wpływ ETS2 na ceny usług transportowych

Wprowadzenie ETS2 może doprowadzić do wzrostu cen usług transportowych, ale skala tego wzrostu nie będzie jednakowa dla wszystkich firm. Znaczenie będą miały m.in. rodzaj przewozów, długość tras, struktura klientów, pozycja negocjacyjna przewoźnika oraz konstrukcja umów.

Największe ryzyko dotyczy firm, które:

• realizują przewozy na długich trasach przy wysokim zużyciu paliwa,
• mają niskie marże i ograniczoną rezerwę finansową,
• zawierają umowy długoterminowe bez aktualizacji stawek,
• nie analizują rentowności kontraktów na poziomie pojedynczych klientów,
• finansują flotę leasingiem i mają wysokie stałe zobowiązania miesięczne,
• działają w silnie konkurencyjnych segmentach rynku.

Z perspektywy zarządczej kluczowe będzie przygotowanie kilku scenariuszy kosztowych. Firma powinna sprawdzić, jak zmieni się rentowność przy różnych wariantach wzrostu cen paliwa. Takie podejście pozwala wcześniej przygotować politykę cenową i uniknąć sytuacji, w której wzrost kosztów jest widoczny dopiero w sprawozdaniach finansowych po zakończeniu okresu rozliczeniowego.

W praktyce oznacza to konieczność połączenia księgowości, controllingu finansowego i bieżącej analizy operacyjnej. Same dane księgowe są niewystarczające, jeśli nie zostaną przełożone na decyzje dotyczące stawek, tras i kontraktów.

Znaczenie ETS2 dla kosztów branży potwierdzają także scenariusze analizowane w raporcie Polskiego Instytutu Ekonomicznego. Z modelowania wynika, że w wariantach z ETS2 ceny usług transportowych w Polsce mogłyby wzrosnąć o ok. 1,5%, a aktywność sektora transportowego byłaby niższa o ok. 0,7–0,8 pkt proc. w porównaniu z wariantami bez tego mechanizmu. Ostateczna skala wpływu będzie jednak zależała od cen uprawnień, cen paliw, struktury floty oraz możliwości przenoszenia kosztów na klientów.

Klauzule paliwowe i waloryzacja kontraktów

Jednym z najważniejszych narzędzi ograniczania ryzyka kosztowego są odpowiednio skonstruowane klauzule paliwowe. W warunkach rosnącej zmienności kosztów przewozu przedsiębiorstwo transportowe powinno zadbać o to, aby umowy z kontrahentami umożliwiały aktualizację stawek w przypadku istotnego wzrostu cen paliwa.

Klauzula paliwowa powinna być precyzyjna i oparta na obiektywnych wskaźnikach. Warto określić m.in.:

• jaki wskaźnik ceny paliwa będzie stosowany,
• jak często będzie następowała aktualizacja stawki,
• od jakiego progu zmiany kosztów uruchamiana jest waloryzacja,
• czy mechanizm działa w obie strony, czyli przy wzroście i spadku cen,
• jak dokumentowana będzie zmiana ceny usługi.

Z perspektywy finansowej istotne jest również to, aby zasady waloryzacji były spójne z modelem kalkulacji kosztów w firmie. Jeśli przedsiębiorstwo nie zna dokładnego udziału paliwa w koszcie przewozu, trudno będzie uzasadnić zmianę ceny usługi w rozmowie z kontrahentem.

W tym obszarze pomocne może być doradztwo podatkowe w Polsce, szczególnie gdy zmiany stawek, dopłaty paliwowe lub korekty wynagrodzenia za usługę wpływają na dokumentację, fakturowanie i rozliczenia podatkowe.

ETS2 a płynność finansowa firmy transportowej

Wzrost cen paliwa to nie tylko wyższy koszt w rachunku wyników. To również wyzwanie dla płynności finansowej. Firmy transportowe często ponoszą koszty paliwa, wynagrodzeń, leasingu i opłat drogowych wcześniej, niż otrzymują płatność od klienta. Jeżeli koszt paliwa wzrośnie, zapotrzebowanie na kapitał obrotowy również może się zwiększyć.

Szczególne ryzyko pojawia się wtedy, gdy firma ma:

• długie terminy płatności od kontrahentów,
• wysokie miesięczne raty leasingowe,
• dużą ekspozycję na przewozy międzynarodowe,
• ograniczone rezerwy gotówkowe,
• niewielką możliwość skrócenia cyklu należności.

W takich warunkach nawet rentowny kontrakt może generować napięcia płynnościowe, jeśli koszty operacyjne są ponoszone szybciej niż wpływy od klientów. Dlatego przygotowanie do ETS2 powinno obejmować nie tylko analizę marży, ale także prognozę przepływów pieniężnych.

Firmy transportowe powinny rozważyć przygotowanie scenariuszy finansowych uwzględniających wzrost kosztów paliwa, różne terminy płatności oraz możliwość opóźnień w regulowaniu należności przez klientów. Takie prognozy pozwalają wcześniej ocenić, czy konieczne będzie renegocjowanie warunków handlowych, zwiększenie limitów finansowania lub zmiana polityki cenowej.

Dekarbonizacja floty a decyzje inwestycyjne

ETS2 ma wspierać redukcję emisji, ale w praktyce szybka elektryfikacja ciężkiego transportu drogowego pozostaje trudna. Dla wielu polskich przewoźników największym problemem są wysokie koszty pojazdów zeroemisyjnych, ograniczona infrastruktura ładowania oraz specyfika tras długodystansowych.

Nie każda firma transportowa będzie mogła szybko zastąpić pojazdy z silnikiem Diesla pojazdami zeroemisyjnymi. Dotyczy to zwłaszcza przedsiębiorstw obsługujących przewozy międzynarodowe, gdzie liczą się zasięg, czas realizacji zlecenia, dostępność ładowania i przewidywalność kosztów.

Jednocześnie firmy powinny już teraz analizować, które części działalności są najbardziej podatne na stopniową modernizację floty. W pierwszej kolejności mogą to być:

• przewozy lokalne i regionalne,
• stałe trasy z powrotem do bazy,
• obsługa klientów wymagających ograniczenia śladu węglowego,
• segmenty, w których pojazd można ładować poza godzinami pracy,
• kontrakty, w których wyższa cena usługi może zostać uzasadniona wymaganiami ESG.

Decyzja o inwestycji w nowy tabor powinna być poprzedzona analizą całkowitego kosztu posiadania pojazdu. Należy uwzględnić nie tylko cenę zakupu lub ratę leasingową, ale również koszty energii, serwisu, ubezpieczenia, finansowania, możliwe dopłaty, przewidywaną wartość rezydualną oraz wpływ na dostępność zleceń.

W tym obszarze istotne znaczenie ma rachunkowość zarządcza. Przedsiębiorstwo powinno porównywać warianty inwestycyjne na podstawie danych, a nie wyłącznie deklaracji dostawców technologii lub oczekiwań klientów.

Raportowanie zarządcze jako narzędzie przygotowania do ETS2

Wielu przewoźników zna swoje koszty na poziomie ogólnym, ale nie zawsze ma dostęp do bieżących danych o rentowności konkretnych tras, pojazdów lub klientów. W warunkach rosnących kosztów paliwa taka informacja staje się kluczowa.

Dobre raportowanie zarządcze powinno umożliwiać analizę:

• kosztu kilometra według pojazdu i rodzaju trasy,
• zużycia paliwa w podziale na pojazdy i kierowców,
• marży na kontrakcie lub kliencie,
• udziału kosztów paliwa w przychodach,
• kosztów leasingu, serwisu i ubezpieczenia floty,
• terminów płatności i wpływu należności na płynność,
• odchyleń między planowanym a rzeczywistym kosztem przewozu.

Takie dane pozwalają szybciej reagować na zmiany rynkowe. Firma może renegocjować nierentowne kontrakty, zmienić strukturę tras, ograniczyć zlecenia o niskiej marży lub lepiej przygotować argumentację cenową dla klientów.

W przypadku większych firm transportowych warto rozważyć wdrożenie cyklicznych raportów finansowych i operacyjnych. Mogą one obejmować zarówno klasyczne raporty księgowe, jak i bardziej zaawansowane raporty zarządcze przygotowywane z wykorzystaniem narzędzi analitycznych. W tym zakresie pomocne mogą być rozwiązania wspierające raportowanie finansowe i zarządcze: Customer BI and Reporting Portal.

ETS2 a podatki i księgowość – na co zwrócić uwagę?

ETS2 nie powinien być traktowany wyłącznie jako temat środowiskowy. Wzrost kosztów paliwa będzie miał wpływ na księgowość, podatki, płynność i planowanie finansowe. Przedsiębiorstwa transportowe powinny zwrócić uwagę na kilka obszarów:

• Prawidłowa ewidencja kosztów paliwa – im większa zmienność cen, tym większe znaczenie ma aktualność danych i możliwość ich przypisania do konkretnych pojazdów, tras lub kontraktów.
• VAT – wyższe faktury za paliwo mogą zwiększać wartość podatku naliczonego, ale nie oznacza to automatycznie neutralności dla płynności. Firma musi finansować wyższy wydatek brutto do czasu rozliczenia podatku i otrzymania płatności od kontrahenta.
• Decyzje inwestycyjne – leasing, zakup pojazdów, modernizacja floty, infrastruktura ładowania czy ewentualne dopłaty wymagają właściwego ujęcia księgowego i podatkowego.
• Dokumentacja cen i dopłat – jeżeli firma wprowadza dopłaty paliwowe, zmienia cenniki lub stosuje mechanizmy waloryzacyjne, powinna zadbać o spójność umów, faktur i zasad rozliczeń.

Właśnie dlatego przygotowanie do ETS2 powinno angażować nie tylko dział operacyjny, ale również księgowość, finanse, dział prawny i osoby odpowiedzialne za relacje z klientami.

Jak firmy transportowe mogą przygotować się do wzrostu kosztów przewozu?

Przygotowanie do ETS2 warto rozpocząć od uporządkowania danych finansowych i operacyjnych. Przedsiębiorstwo powinno wiedzieć, które elementy działalności generują marżę, a które są szczególnie wrażliwe na wzrost cen paliwa.

Praktyczny plan działania może obejmować pięć kroków.

1. Analiza aktualnych kosztów przewozu

Firma powinna ustalić rzeczywisty koszt kilometra dla różnych typów pojazdów, tras i kontraktów. Szczególne znaczenie ma udział paliwa w kosztach oraz wpływ jego zmiany na marżę.

2. Przygotowanie scenariuszy wzrostu cen paliwa

Warto przygotować kilka wariantów: umiarkowany, podwyższony i wysoki wzrost kosztów. Pozwala to sprawdzić, które kontrakty pozostają rentowne, a które wymagają renegocjacji.

3. Przegląd umów z klientami

Należy sprawdzić, czy umowy zawierają klauzule paliwowe, mechanizmy waloryzacyjne lub możliwość aktualizacji stawek. Brak takich zapisów może oznaczać, że firma będzie musiała ponosić wzrost kosztów samodzielnie.

4. Ocena struktury floty i planów inwestycyjnych

Przedsiębiorstwo powinno przeanalizować wiek pojazdów, koszty serwisu, zużycie paliwa i możliwości modernizacji floty. Nie zawsze najlepszą decyzją będzie szybki zakup pojazdów zeroemisyjnych, ale brak planu inwestycyjnego może zwiększyć ryzyko w kolejnych latach.

5. Wdrożenie raportowania zarządczego

Bieżąca analiza kosztów, marż i przepływów pieniężnych pozwala szybciej reagować na zmiany. W warunkach rosnącej presji kosztowej raportowanie zarządcze staje się jednym z podstawowych narzędzi ochrony rentowności.

Znaczenie outsourcingu księgowości i controllingu dla firm transportowych

Branża transportowa działa w środowisku wysokiej zmienności kosztów. Paliwo, wynagrodzenia, leasing, opłaty drogowe, serwis, ubezpieczenia i kursy walut wpływają na wynik finansowy znacznie szybciej niż w wielu innych branżach.

Dlatego obsługa księgowa firmy transportowej powinna być powiązana z analizą zarządczą. Standardowe księgowanie dokumentów może nie wystarczyć, jeżeli zarząd nie otrzymuje informacji potrzebnych do decyzji biznesowych.

Profesjonalne wsparcie może obejmować:

• prowadzenie ksiąg rachunkowych,
• przygotowanie raportów finansowych,
• analizę kosztów według pojazdów, tras lub kontraktów,
• wsparcie w rozliczeniach podatkowych,
• analizę wpływu inwestycji we flotę na wynik i płynność,
• wsparcie w zakresie rozliczeń kadrowo-płacowych,
• przygotowanie danych dla zarządu lub centrali zagranicznej.

Dla firm zatrudniających kierowców szczególne znaczenie mają także usługi kadrowo-płacowe w Polsce, ponieważ koszty pracy pozostają jednym z najważniejszych czynników wpływających na ceny usług transportowych.

W przypadku przedsiębiorstw międzynarodowych istotna jest również spójność raportowania finansowego między polską spółką a grupą kapitałową. Dotyczy to zwłaszcza firm, które obsługują przewozy transgraniczne, posiadają flotę finansowaną leasingiem lub raportują wyniki do centrali poza Polską.

ETS2 jako impuls do zmiany modelu zarządzania kosztami

ETS2 nie jest jedynym wyzwaniem dla branży transportowej, ale może ujawnić problemy, które wcześniej były mniej widoczne. Firmy działające na bardzo niskiej marży, bez precyzyjnej kalkulacji kosztów, mogą mieć trudności z utrzymaniem rentowności.

Wzrost kosztów paliwa może przyspieszyć kilka procesów:

• większą presję na renegocjację stawek,
• rosnące znaczenie klauzul waloryzacyjnych,
• konsolidację części rynku,
• większe zainteresowanie raportowaniem zarządczym,
• ostrożniejsze decyzje inwestycyjne,
• wzrost znaczenia danych finansowych w negocjacjach z klientami.

Dla dobrze przygotowanych firm ETS2 może być również okazją do uporządkowania modelu zarządzania. Przedsiębiorstwa, które znają swoje koszty, potrafią uzasadnić ceny i szybko identyfikują nierentowne kontrakty, będą lepiej przygotowane do działania w warunkach rosnącej presji regulacyjnej.

Podsumowanie

ETS2 a firmy transportowe w Polsce to temat, który powinien być analizowany nie tylko z perspektywy regulacji klimatycznych, ale przede wszystkim z punktu widzenia kosztów, marż i płynności finansowej. Przewoźnicy odczują skutki systemu głównie poprzez ceny paliwa, co może wpłynąć na koszt kilometra, rentowność kontraktów i konkurencyjność na rynku europejskim.

Najważniejsze działania przygotowawcze to analiza kosztów przewozu, scenariusze wzrostu cen paliwa, przegląd umów z klientami, ocena struktury floty oraz wdrożenie bieżącego raportowania zarządczego. Firmy, które podejdą do ETS2 wyłącznie jako do odległego obowiązku regulacyjnego, mogą zbyt późno zauważyć wpływ zmian na wynik finansowy.

getsix® wspiera przedsiębiorstwa działające w Polsce w obszarze księgowości, podatków, kadr i płac oraz raportowania finansowego. W przypadku firm transportowych szczególne znaczenie ma połączenie prawidłowych rozliczeń z praktyczną analizą kosztów, która pomaga podejmować decyzje biznesowe w warunkach rosnącej presji kosztowej. Skontaktuj się z nami.